Geschiedenis van het grachtenpand | Tassenmuseum Amsterdam

‘Huis’ vol verhalen aan de Herengracht

Tassenmuseum Amsterdam huist in een bijzonder pand, dat onderdeel uitmaakt van de UNESCO Werelderfgoed grachtengordel.

Rijksmonument

Het rijksmonument heeft sinds de 17e eeuw diverse authentieke details behouden. Vooral het trappenhuis spreekt tot de verbeelding en in de authentieke ‘saelen’ wanen gasten zich onder het genot van een elegante lunch of high tea even in de Gouden Eeuw.

Sinds het museum in 2007 aan de Herengracht de deuren opende trekt het met zijn wereldberoemde collectie jaarlijks circa 70.000 bezoekers uit binnen- en buitenland.

Een ontdekkingstocht door het gebouw roept bij gasten verwondering op; elke tas vertelt een eigen verhaal. Ieder exemplaar geeft informatie over ontwikkelingen in mode, vormgeving, ambacht, materialen, gewoontes en gebruiken in een bepaalde periode.

Dankzij zijn geschiedenis en diverse opmerkelijke bewoners, onder wie Jeltje de Bosch Kemper, heeft het fraaie grachtenhuis zelf ook een indrukwekkend verhaal te vertellen.

Gouden Eeuw

In de 17e eeuw groeide Amsterdam hard. De stad werd almaar welvarender en het aantal bewoners nam snel toe. Voor de welvarende elite werden grachten gegraven en er verrezen tal van ‘stadspaleisjes’ van rijke kooplieden, bankiers en stadsbestuurders. De Heren- en Keizersgracht waren het aantrekkelijkst om aan te wonen; dichtbij de binnenstad en voorzien van grote kavels.

tassenmuseum_unesco_werelderfgoed_-grachtengordel_02
tassenmuseum_unesco_werelderfgoed_-grachtengordel_01

Cornelis de Graeff

Cornelis de Graeff (1599-1664) bewindvoerder van de VOC, burgemeester van Amsterdam, kunstverzamelaar en bovendien voogd van stadhouder Willem III van Oranje, woonde met zijn vrouw Catharina Hooft en hun zoons Pieter en Jacob aan de Herengracht.

Vlak voor zijn dood in 1664 kocht Cornelis twee naast elkaar gelegen percelen aan dezelfde gracht voor 2.520 gulden per stuk. Bij de overdracht van deze stadserven werd bepaald dat er gebouwd moest worden tot één hoogte, onder één ‘faciat’ (voorgevel) en onder één lijst. Die eenvormigheid is tot op heden behouden en uniek aan de grachtengordel.

Rond 1619-1620 legde Frans Hals de jonge, welgestelde Catharina Hooft vast met haar voedster. Een kopie van het schilderij ‘de Min’ is nog altijd te zien in het museum. Het is in bruikleen gegeven door jonkheer Cornelis de Graeff, nazaat van de oorspronkelijke bewoners.

Bouw dubbel grachtenhuis

Pieter de Graeff (1638-1707), oudste zoon van Cornelis de Graeff, erfde de percelen na de dood van zijn vader in 1664 en was verantwoordelijk voor de bouw en het interieur van het dubbel grachtenhuis waarin nu Tassenmuseum Amsterdam is gevestigd. Pieter was net als zijn vader bewindvoerder van de VOC en rijk geworden door handel met Oost-Indië en grote nalatenschappen. Hij behoorde tot de top 250 rijkste mannen van de Gouden Eeuw.

Trap en kroonluchter in het Tassenmuseum

Bel-etage

De eerste steen van het statige huis werd gelegd in april 1665. Een jaar later betrok het gezin van Pieter de Graeff en zijn vrouw Jacoba Bicker de woning.

De ingang van het pand bevond zich oorspronkelijk op de eerste verdieping, de ‘bel-etage’. Via een buitentrap bereikte men de centrale, monumentale hal met aan weerszijden de ‘saelen’. In die rijk gedecoreerde stijlkamers werden gasten ontvangen. In 1868 bracht architect Isaac Gosschalk een nieuwe ingang op de begane grond aan en verdwenen de monumentale trap en de entree op de eerste verdieping.

Kleine Stijlkamer

Uit de dagboeken van Pieter de Graeff en Jacoba Bicker blijkt dat het paar voor de bouw en het interieur gebruik maakte van gespecialiseerde ambachtslieden.

In de kleine Stijlkamer zijn in opdracht van De Graeff plafondschilderingen vereeuwigd. Vermoedelijk uit kostenoverwegingen contracteerde Pieter een onbekende kunstenaar, Paulus de Fouchier. Die schilderde in het midden van het plafond de Amsterdamse stedenmaagd, geflankeerd door Minerva en de Rede. Rond de stedenmaagd verbeeldde de schilder de werelddelen Europa, Azië, Afrika en Amerika als vrouwen. Australië werd in die tijd nog niet als werelddeel beschouwd. Tussen 1684 en 1865 voorzag De Fouchier het trappenhuis bovendien van een driedelige plafondschildering met
engeltjes.

In het begin van de 18e eeuw is in de kleine Stijlkamer een rijk gedecoreerde marmeren schoorsteenmantel aangebracht. De mantel heeft een uit hout gesneden, vergulde spiegellijst en schoorsteenstuk met de verheerlijking van Aesculapius, god van de genezing en geneeskunde.

Grote Stijlkamer

In 1741 vroeg Gerrit de Graeff de Amsterdamse schilder Louis Fabritius Dubourg, leerling van Gerard de Lairesse, het plafond en een schoorsteenstuk in de grote Stijlkamer te beschilderen.

Het resultaat is een allegorie op de Vrede die leidt tot overvloed en bevordering van de kunsten en wetenschap. De vier hoekstukken verbeelden de Muziek, de Overvloed, de Kunsten en Wetenschappen en de Faam. Fabritius Dubourg beschilderde het schoorsteenstuk met een allegorische voorstelling op de Vrede, de Wijsheid en de Tijd.

Jeltje de Bosch Kemper

Een latere noemenswaardige bewoner van het huis is Jeltje de Bosch Kemper (1836-1916). Zij streed voor de verbetering van de economische en juridische positie van de vrouw.

In 1852 betrok Jeltje, samen met haar vader jonkheer Jeronimo de Bosch Kemper, haar broers en zussen en haar stiefmoeder het huis aan de Herengracht. In haar dagboeken schreef ze over de dodelijke saaiheid in haar leven. Als intelligente, maatschappelijk betrokken vrouw die niet mocht studeren of werken vanwege haar stand, verveelde zij zich thuis en begon zich te interesseren in het werk van haar vader op het gebied van rechten en politiek. Ze nam zitting in allerlei besturen ter bevordering van de economische positie van de vrouw in de samenleving en schreef vlammende artikelen waarin ze het recht van vrouwen op betaald werk verdedigde. Samen met geestverwanten richtte Jeltje in 1891 de Amsterdamse Huishoudschool op.

Verborgen juweel

In 2007 is het pand aan de Herengracht gerestaureerd en aangepast aan de eisen van een professioneel museum. Diverse unieke elementen uit voorgaande eeuwen werden hersteld.

Ook de ‘keurtuin’ is in historische stijl ontworpen en aangelegd. De locatie is een oase van rust en stilte, midden in de hoofdstad. Vooral in de zomer is het een geliefde plek voor gasten om even bij te komen.

Met dank aan Monumentaal, die dit artikel publiceerde in Nr. 3 Juni 2019.

Wat anderen zeggen

De meest uitgebreide collectie tassen is hier te zien, van heel lang geleden tot de twintigste eeuw.
"Je kijkt je ogen uit"
Een reis door de tijd, maar dan met tassen. Geschiedenis en kunst samengebracht in een prachtig pand met een verhaal van deze verzameling. Uniek!
"Prachtig"
De tassencollectie van het museum is ongelooflijk en zeer gevarieerd. De steeds wisselende exposities zijn ook origineel.
"Een uniek museum"

News & Updates

Blog

What's in a Bag?

Interview with Manon Schaap, the new director of the Tassenmuseum Amsterdam.
Nieuws

Kinderen gratis tijdens onderwijsstaking 6 november

Tijdens de onderwijsstaking op woensdag 6 november 2019, mogen kinderen tot en met 17 jaar samen met hun begeleiders Tassenmuseum…
Nieuws

Tassenmuseum Amsterdam bouwt aan haar toekomst

Tassenmuseum Amsterdam is in beweging. Van een museum met tassen naar een sprankelend Huis vol verhalen over de tas, maar…
Nieuws

Elza Wandler vormt de mode-industrie

Volgens internationaal platform The Business of Fashion behoort de Nederlandse ontwerper Elza Wandler tot een van de personen die de…
Nieuws

Talent Talks en Tours

Tijdens Talent Talk #2 vertelt ontwerper Elza Wandler het verhaal van haar merk Wandler, dat binnen een paar jaar is…
Blog

Tassenmuseum Amsterdam denkt ‘out of the bag’ met nieuwe koers

Met de komst van Manon Schaap werd aangekondigd dat het museum letterlijk ‘out of the bag’ en ‘out of the…
Nieuws

Manon Schaap nieuwe directeur Tassenmuseum Amsterdam

Manon Schaap is sinds 1 maart directeur van Tassenmuseum Amsterdam in Amsterdam. Ze is verantwoordelijk voor de artistieke koers, de…
Nieuws

22nd September Show

Op zondag 22 september wordt in samenwerking met modeontwerper en creative director Aziz Bekkaoui de nieuwe F/W-collectie van Tassenmuseum SHOP…
Blog

Tuintje in je tas

“De handtas heeft zoveel aspecten dat je er niet gauw op uitgekeken raakt. Cultuur en geschiedenis, mode en tijd-geest, beroemdheden…
Blog

Icoon Bags in Bloom: Alexander McQueen

Deze tas met blauwe en zwarte veren is een typische McQueen tas. Je bewondert dit ontwerp van de populaire modeontwerper…
Blog

Icoon Bags in Bloom: Gucci Bamboo Bag

Wat de Birkin tas is voor Hermès, is de Bamboo Bag voor Gucci: een icoon. Hij is nu te zien…
Nieuws

De tas: een symbool van emancipatie

Speciaal vanwege Internationale Vrouwendag op 8 maart legt Tassenmuseum Amsterdam uit hoe tassen symbool staan voor de voortschrijdende emancipatie van…